دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

فهرست صفحات

د÷

آنچه باید در مورد اندومتریوزیس (اندومتریوز) بدانیم

سونوگرافی, سونوگرافی ترانس‌واژینال, لاپاروسکپی

اندومتریوزیس یک بیماری مزمن لاعلاج است. ما هنوز علت بروز آن را نمی‌دانیم.

مقالات زنان، زایمان و نازایی

در این مقاله:
• علایم اندومتریوزیس
• درمان اندومتریوزیس
• اندومتریوزیس چرا ایجاد می‌شود؟
• مراحل اندومتریوزیس
• تشخیص اندومتریوزیس
• پیامدهای اندومتریوزیس
• ریسک فاکتورهای اندومتریوزیس
• دورنما



اندومتریوزیس [آندومتریوزیس، آندومتریوز، اندومتریوز] اختلالی است که در آن بافت شبیه به بافتی که در جدار رحم شکل می‌گیرد در خارج از حفره رحمی ایجاد می‌شود. جدار مزبور در رحم اندومتریوم نامیده می‌شود.
اندومتریوزیس زمانی ایجاد می‌شود که بافت اندومتریوزیس روی تخمدان‌ها، روده، و بافت‎های جدار لگن رشد می‌کند. گسترش بافت اندمتریال در خارج از ناحیه لگن نامعمول بوده اما ناممکن نیست. رشد بافت اندومتریال در محدوده خارج از رحم به نام ایمپلنت اندومتریال شناخته می‌شود.
تغییرات هورمونی چرخه عادت ماهانه بر بافت اندومتریال جابجا شده تأثیر گذاشته باعث می‌شود تا این ناحیه ملتهب و دردناک شود. این بدان معنی است که بافت مزبور رشد کرده، زبر شده و تجزیه می‌شود. به مرور زمان بافت تجزیه شده جایی برای رفتن ندارد و در محدوده لگن به دام می‌افتد.
این بافت به دام افتاده در لگن می‌تواند باعث موارد زیر شود:
• تحریک
• شکل‌گیری جای زخم
• چسبندگی، که در آن بافت‌های ارگان لگن به هم می‌چسبند
درد شدید در طول پریود
• مشکلات باروری
اندومتریوزیس یک اختلال زنان و زایمان شایع است و درد حدود 10 درصد زنان دچار آن می‌شوند.


علایم اندومتریوزیس
علایم اندومتریوزیس متفاوتند. برخی زنان دچار علایم خفیف می‌شوند، اما دیگران علایم متوسط تا شدید را تجربه می‌کنند. شدت درد مبتلابه زنان درجه یا مرحله این بیماری را نشان نمی‌دهد. زنان ممکن است دچار یک شکل خفیف این بیماری باشند اما دردی آزار دهنده را تجربه کنند. همچنین این امکان هست که زنی دچار شکل شدید بیماری باشد اما ناراحتی اندکی احساس کند.
درد لگن شایع‌ترین علامت اندومتریوزیس است. بیمار در عین حال ممکن است علایم زیر را نیز تجربه کند:
• پریود دردناک
• درد زیر شکم پیش از خونریزی عادت ماهانه و در طول آن
• کرامپ به فاصله یک تا دو هفته پیرامون خونریزی عادت ماهانه
• خونریزی سنگین قاعدگی یا خونریزی بین پریودها
ناباروری
• درد پس از مقاربت جنسی
• ناراحتی در زمان دفع مدفوع
• درد کمر که ممکن است در هر مقطعی از چرخه عادت ماهانه بروز کند
بیمار ممکن است علامتی نداشته باشد. این موضوع مهم است که زنان به شکل منظم معاینات زنان را انجام دهند، این کار به متخصص زنان امکان پایش هر گونه تغییرات احتمالی را می‌دهد. این موضوع به ویژه در زمانی که زنی دارای 2 علامت یا بیشتر باشند مهم است.


درمان اندومتریوزیس
قابل درک است که بیماران مایلند تا به سرعت درد و دیگر علایم اندومتریوزیس در آنان تخفیف یابد. این بیماری در صورت عدم درمان می‌تواند زندگی روزمره را مختل کند. اندومتریوزیس علاج ندارد اما علایم آن را می‌توان مدیریت کرد.
گزینه‌های جراحی و غیر جراحی برای کمک در مورد علایم و مدیریت پیامدهای بالقوه در دسترس است. پزشک ممکن است در ابتدا راهکارهای محافظه‌کارانه را امتحان کند. در مرحله بعد در صورت عدم بهبود وضعیت پزشک ممکن است عمل جراحی را توصیه نماید.
هر کسی به این گزینه‌های درمانی واکنشی متفاوت دارد. پزشک در یافتن بهترین گزینه برای هر بیمار کمک می‌کند.
ممکن است در مراحل اولیه بیماری گزینه‌های تشخیص و درمان برای بیمار مأیوس کننده باشد. به علت مشکلات باروری، درد، و ترس از فقدان تسکین، کنار آمدن ذهنی با این بیماری می‌تواند مشکل باشد. گزینه‌های درمانی شامل موارد زیرند:

داروهای ضد درد
زنان می‌توانند از داروهای ضد درد غیر نسخه‌ای مثل ایبوپروفن استفاده کنند اما این داروها همیشه مؤثر نیستند.

درمان هورمونی
گرفتن هورمون‌های مکمل گاهی از اوقات می‌تواند باعث تسکین درد شده و روند پیشرفت اندومتریوزیس را متوقف کند. هورمون درمانی به بدن در تنظیم تغییرات هورمونی ماهانه که تقویت کننده رشد بافت مسبب اندومتریوزیس هستند کمک می‌کند.

داروهای پیشگیری از بارداری هورمونی
این داروها از طریق پیشگیری از رشد و انباشت ماهانه بافت اندومتریال توان باروری را کاهش می‌دهند. در موارد کمتر شدید اندومتریوزیس قرص‌ها، پچ‌ها و حلقه‌های واژنی کنترل بارداری درد را کاهش داده یا حتی از بین می‌برند.
تزریق مدروکسی‎پروژسترون (دپو-پروورا) نیز در توقف خونریزی عادت ماهانه مؤثر است. این دارو رشد ایمپلنت اندومتریال را متوقف می‌کند. داروی مزبور همچنین باعث تخفیف درد و دیگر علایم می‌شود. به هر حال این دارو ممکن است به عنوان گزینه اول مطرح نباشد زیرا با مصرف آن خطر کاهش تولید استخوان، افزایش وزن، و افزایش میزان افسردگی در برخی موارد وجود دارد.

آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های هورمون رهش گونادوتروپین (GnRH)
زنان این دارو را برای بلوک کردن تولید هورمون استروژن که محرک تخمدان‌ها است مصرف می‌کنند. استروژن هورمونی است که مسؤول اصلی ایجاد خصوصیات جنسی زنانه محسوب می‌شود. مسدود کردن تولید این هورمون مانع از خونریزی عادت ماهانه شده و یائسگی مصنوعی ایجاد می‌کند.
GnRH تراپی عوارض جانبی مثل خشکی واژن و گرگرفتگی دارد. گرفتن دوزهای کم استروژن و پروژسترون به صورت همزمان می‌تواند به محدود کردن و پیشگیری از این علایم کمک کند.

دانازول
دانازول داروی دیگری است که برای توقف خونریزی عادت ماهانه و کاهش علایم استفاده می‌شود. در زمان استفاده از دانازول اندومتریوزیس ممکن است به پیشرفت خود ادامه دهد. این دارو دارای عوارض جانبی شامل آکنه و هیرسوتیسم است.
داروهای دیگری که ممکن است باعث کاهش علایم و کند کردن پیشرفت بیماری شوند در دست بررسی‌اند.

جراحی محافظه‌کارانه
جراحی محافظه‌کارانه برای زنانی استفاده می‌شود که می‌خواهند باردار گردند یا دچار درد شدید هستند و درمان هورمونی در مورد آنان کارآیی ندارد. هدف این نوع جراحی خارج کردن توده اندومتریال بدون آسیب زدن به ارگان‌های تولید مثل است.
لاپاروسکپی، نوعی جراحی با رویکرد حداقل تهاجمی، هم برای مشاهده و هم برای تشخیص اندومتریوزیس به کار می‌رود. این رویکرد همچنین می‌تواند بافت اندومتریال را از بدن خارج کند. جراح برای خارج کردن توده‌ها یا سوزاندن یا تبخیر آنها سوراخ‌های کوچکی در شکم ایجاد می‌کند. این روزها برای از بین بردن "بافت خارج از محدوده" عموماً از لیزر استفاده می‌شود.

هیسترکتومی
در موارد نادر پزشک ممکن است استفاده از هیسترکتومی را به عنوان آخرین گزینه برای مواردی که سایر درمان‌ها مؤثر نیستند توصیه کند.
در هیسترکتومی توتال، جراح رحم و سرویکس را از بدن خارج می‌کند. آنان همچنین همین عمل را در مورد تخمدان‌ها انجام می‌دهند زیرا این ارگان‌ها استروژن تولید می‌کنند، و استروژن باعث رشد بافت اندومتریال می‌شود. به علاوه، جراحان ضایعات مشهود الیمپلنت را نیز از بدن زن خارج خواهد کرد.
هیسترکتومی معمولاً به عنوان درمان یا علاج اندومتریوزیس تلقی نمی‌شود. پس از انجام این عمل زنان دیگر قادر به بچه‌دار شدن نخواهند بود.


اندومتریوزیس چرا ایجاد می‌شود؟
در چرخه نرمال عادت ماهانه، بدن جدار رحم را دچار ریزش می‌کند. این ریزش به خون قاعدگی امکان خروج از رحم توسط دهانه کوچکی در سرویکس و خروج از بدن توسط واژن را می‌دهد.
علت دقیق اندومتریوزیس شناخته شده نیست، و چند نظریه در مورد علت آن مطرح است، اگرچه هیچ یک از این نظریه‌ها به شکل علمی اثبات نشده‌اند.
یکی از قدیمی‌ترین نظریه‌ها در این مورد آن است که اندومتریوزیس به علت فرآیندی به نام خونریزی قاعدگی رتروگراد (قهقرایی) ایجاد می‌شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که خون قاعدگی از طریق لوله‌های فالوپ (لوله‌های تخم‌بر) به داخل حفره لگنی برمی‌گردد به جای اینکه از طریق واژن از بدن خارج گردد.
نظریه دیگر بر آن است که هورمون‌ها سلول‌های رحم را به خارج رحم و درون سلول‌های مشابه جدار آنها در داخل رحم که به نام سلول‌های اندومتریال شناخته می‌شوند انتقال می‌دهند.
دیگران بر این اعتقادند که اندومتریوزیس ممکن است زمانی بروز کند که نواحی کوچکی از شکم به بافت اندومتریال تبدیل شوند. این اتفاق ممکن است به این علت رخ دهد که سلول‌های شکم از سلول‌های امبریونیک رشد می‌کنند، که می‌توانند تغییر شکل داده و به صورت سلول‌های اندومتریال عمل کنند. علت بروز این اتفاق شناخته شده نیست.
این سلول‌های اندومتریال جابجا شده ممکن است روی دیواره‌های رحم و سطح ارگان‌های لگنی مثل مثانه، تخمدان‌ها و راست روده باشند. آنها در پاسخ به هورمون‌های چرخه عادت ماهانه به رشد، ضخیم شدن و خونریزی ادامه می‌دهند.
در عین حال امکان نشت خون قاعدگی به داخل حفره لگن از طریق یک زخم جراحی مثل مورد زایمان به روش سزارین وجود دارد.
نظریه دیگری می‌گوید که سلول‌های اندومتریال از طریق سیستم لنفاوی به خارج از رحم منتقل می‌شوند. با وجود این نظریه دیگری معتقد است که این ممکن است به آن علت صورت گیرد که یک خطای سیستم ایمنی است که باعث می‌شود سلول‌های اندومتریال معیوب نابود نشوند.
برخی بر این اعتقادند که اندومتریوزیس ممکن است در دوره جنینی یا جابجایی بافت سلولی آغاز شود که شروع به پاسخگویی به هورمون‌های دوره بلوغ می‌کنند. این نظریه اغلب تئوری مولرین نامیده می‌شود. اندومتریوزیس در عین حال ممکن است به ژنتیک یا حتی سموم محیط زیست مرتبط باشد.


مراحل اندومتریوزیس
اندومتریوزیس چهار مرحله یا نوع دارد. این مراحل یا انواع می‌توانند هر یک از موارد زیر باشند:
• حداقلی
• خفیف
• متوسط
• شدید
عوامل مختلفی مرحله اندومتریوزیس را تعیین می‌کند. این عوامل محدوده، تعداد، اندازه و عمق ایمپلنت‌های اندومتریال را شامل می‌شوند.

مرحله 1: حداقلی
در اندومتریوزیس حداقلی ضایعات یا زخم‌های اندک و سطحی ایمپلنت‌های اندومتریال روی تخمدان مطرح است. همچنین امکان التهاب درون حفره لگن یا اطراف آن وجود دارد.

مرحله 2: خفیف
اندومتریوزیس خفیف شامل ضایعات خفیف و ایمپلنت‌های سطحی روی یک تخمدان و جدار لگن است.

مرحله 3: متوسط
اندومتریوزیس خفیف دربرگیرنده ایمپلنت‌های عمقی روی تخمدان و جدار لگن است. در عین حال امکان بروز ضایعات بیشتر مطرح است.

مرحله 4: شدید
شدیدترین مرحله اندومتریوزیس شامل ایمپلنت‌های عمیق روی جدار لگن و تخمدان‌ها است. درر عین حال امکان وجود ضایعات روی لوله‌های تخم‌بر و روده‌ها وجود دارد.


تشخیص اندومتریوزیس
علایم اندومتریوزیس می‌تواند شبیه اختلالات دیگری مثل کیست تخمدان و بیماری التهابی لگن باشد. درمان درد نیاز به تشخیص درست دارد.
پزشکان برای تشخیص اندومتریوزیس یکی از تست‌های زیر یا تعداد بیشتری از آنها را استفاده می‌کنند:

تاریخچه پزشکی مشروح
پزشک علایم مبتلابه شخص و شرح حال خانوادگی وی در مورد اندومتریوزیس را یادداشت می‌کند. یک ارزیابی سلامت عمومی ممکن است برای تعیین وجود احتمالی نشانه‌های دیگر یک اختلال مزمن صورت گیرد.

معاینه بالینی
در معاینه بالینی پزشک شکم را برای بررسی کیست‌ها یا جای زخم‌های پشت رحم لمس می‌کند.

اولتراسوند (سونوگرافی)
پزشک ممکن است از یک سونوگرافی ترانس‌واژینال یا سونوگرافی شکم استفاده کند. در سونوگرافی ترانس‌واژینال یک ترانس‌دیوسر وارد واژن می‌شود.
هر دو نوع سونوگرافی تصاویری از ارگان‌های تولید مثل ارائه می‌دهند. آنها می‌توانند به پزشک در شناسایی کیست‌های مرتبط به اندومتریوزیس کمک کنند، اما نمی‌توانند در از تشخیص رد کردن بیماری مؤثر باشند.

لاپاروسکپی
تنها روش قطعی تشخیص اندومتریوزیس مشاهده مستقیم آن است. این کار از طریق یک اقدام جراحی کوچک به نام لاپاروسکپی انجام می‌شود. در صورت قطعیت تشخیص می‌تواند با همین عمل بافت مسبب مشکل را از بدن خارج کرد.


پیامدهای اندومتریوزیس
دچار شدن به مشکلات باروری جدی‌ترین پیامد اندومتریوزیس است. زنان دچار اشکال خفیف این بیماری ممکن است بتوانند باردار شده و جنین را در رحم خود نگه دارند. بر مبنای اعلام مایو کلینیک، در حدود 30 تا 40 درصد زنان مبتلاء به اندومتریوزیس برای باردار شدن دچار مشکلند.
داروها باعث بهبود باروری نمی‌شوند. برخی زنان پس از خارج کردن بافت اندومتریال از طریق جراحی می‌توانند باردار شوند. اگر این روش در این مورد کارآمد نباشد زنان می‌توانند به بارورسازی در محیط آزمایشگاهی برای کمک به بهبود شانس برخوردار شدن از بچه فکر کنند.
زنان ممکن است دیر یا زود پس از تشخیص ابتلاء به اندومتریوزیس در صدد بچه‌دار شدن باشند. علایم بیماری ممکن است به مرور زمان بدتر شوند، که این ممکن است باردار شدن را برای زن دشوار کند. زنان ممکن است پیش از بارداری و در طول آن نیاز داشته باشند که مورد ارزیابی پزشکی قرار گیرند. آنان می‌توانند برای درک گزینه‌های موجود با پزشک مشورت کنند.
اگر باروری موضوع نگرانی نباشد مدیریت درد مزمن می‌تواند دشوار باشد. افسردگی، اضطراب، و دیگر مشکلات روانی ناشایع نیستند. با پزشک خود در مورد راه‌های مقابله با این عوارض جانبی مشورت کنید. پیوستن به یک گروه حمایتی می‌تواند مفید باشد.


ریسک فاکتورهای اندومتریوزیس
بر مبنای اعلام دانشگاه پزشکی جان هاپکینز در حدود 2 تا 10 درصد زنان در سنین بچه‌دار شدن در ایالات متحد آمریکا در سنین 25 تا 40 سالگی به اندومتریوزیس مبتلاء هستند. این بیماری معمولاً چند سالی پس از آغاز چرخه عادت ماهانه ایجاد می‌شود. اندومتریوزیس ممکن است دردناک باشد اما درک ریسک فاکتورهای آن می‌تواند به تعیین آسیب‌پذیری شخص در مورد این بیماری زمان مراجعه به پزشک کمک کند.

سن
زنان در تمامی سنین در ریسک ابتلاء به اندومتریوزیس قرار دارند. این بیماری معمولاً زنان را در سنین 25 تا 40 سالگی درگیر می‌کند اما علایم ممکن است در دوره بلوغ شروع شود.

تاریخچه خانوادگی
اگر کسی در خانواده شخص دچار اندومتریوزیس بوده باشد وی باید با پزشک در این مورد مشورت کند. در این شرایط خطر ابتلاء به به اندومتریوزیس برای شخص بالاتر خواهد بود.

تاریخچه بارداری
بارداری ممکن است به شکل موقتی علایم اندومتریوزیس را کاهش دهد. زنانی که سابقه بچه‌دار شدن نداشته باشند در ریسک بالاتری برای ابتلاء به بیماری مورد بحث قرار دارند. به هر حال، اندومتریوزیس کماکان ممکن است در زنان فاقد فرزند بروز کند. این موضوع این ظن را که هورمون‌ها بر توسعه و پیشرفت این بیماری مؤثرند تقویت می‌کند.

تاریخچه پریود
در صورت مواجه بودن با مشکلاتی در مورد پریود زنان باید با پزشک خود مشورت کنند. این مشکلات می‌تواند شامل کوتاه‌تر بودن دوره عادت ماهانه، سنگین‌تر و طولانی‌تر بودن پریود، و شروع قاعدگی در سنگین پایین باشد. این عوامل می‌توانند زنان را در معرض ریسک بالاتری قرار دهند.


دورنما
اندومتریوزیس یک بیماری مزمن لاعلاج است. ما هنوز علت بروز آن را نمی‌دانیم.
اما این بدان مفهوم نیست که بیماری مزبور ناگزیر زندگی روزمره زنان را تحت تأثیر غیر قابل مقابله قرار می‌دهد. درمان‌های مؤثری برای مدیریت درد و مشکلات باروری در دسترسند. علایم اندومتریوزیس عموماً پس از دوره یائسگی از بین می‌روند./



آنچه باید در مورد اندومتریوزیس (اندومتریوز) بدانیم
دکتر والیندا ریجینز ان‌وادایک، عبدل ودود محامد
ترجمه هستی فراست‌فر

Source:
Healthline
Endometriosis
Medically reviewed by Valinda Riggins Nwadike, MD, MPH —
Written by Abdul Wadood Mohamed —
Updated on July 2, 2019

مطالب پیشنهادی ما برای مطالعه

هشت علت شایع درد سینه در زنان

سلامت مادران: نگرانی بزرگ نابرابری در کیفیت مراقبت و دسترسی به خدمات

نظرات (0)

تاکنون هیچ نظری درباره این مطلب ارائه نشده است.

نظر خود را اضافه کنید.

نظر شما پس از بازبینی منتشر می‌شود.
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید.